Zoals we in de pagina Wat is een warmtepomp uitlegden, werkt een warmtepomp
net als een koelkast, maar dan omgekeerd. Waar een koelkast het binnen kouder maakt en
buiten warmer, maakt een warmtepomp het binnen warmer en buiten kouder.
Schematische voorstelling hoe te koelen met een warmtepomp
De meeste warmtepompen kunnen in een koelmodus omgeschakeld worden. Het
koelmiddel wordt dan in omgekeerde richting rondgepompt. In plaats van dat het in
geëxpandeerde en gekoelde toestand bij de warmtewisselaar buiten arriveert, komt het in
samengeperste en verhitte toestand aan. De ventilator koelt het daarom af waardoor het
koelmiddel in afgekoelde vorm in de binneneenheid aankomt, waarna het het verwarmingswater
afkoelt.
Risico van
vlekken en roest door condensatie
Indien u het afgekoelde verwarmingswater daarna door reguliere
CV-leidingen en radiatoren laat stromen, is er een risico dat er condensatie van
waterdamp op de leidingen of radiatoren plaatsvindt. Dit is zeer onwenselijk, omdat
het tot watervlekken, schimmel of roest kan leiden. In de volgende sectie leggen we uit hoe dit te voorkomen.
Ook bij meerlagenbuizen kan condensatie plaatsvinden als u koelt met een warmtepomp
Koelen met
een warmtepomp
Plaatsing van een warmtepomp met koelfunctie op een dak
U kunt koelen met een lucht / water warmtepomp, zolang u ervoor zorgt
dat het verwarmingswater niet te koud wordt. Indien het te koud wordt, vindt er
condensatie plaats. De temperatuur waarbij dit gebeurt is het zogenaamde
dauwpunt.
Het dauwpunt is de temperatuur waarop vocht in de lucht condenseert
zodra de temperatuur verder daalt. Het dauwpunt hang van twee factoren af:
De luchtvochtigheid: hoe hoger de luchtvochtigheid, des te hoger het dauwpunt
De kamertemperatuur: hoe hoger de kamertemperatuur, des te hoger het dauwpunt
De luchtvochtigheid in een goed geventileerd huis ligt meestal tussen
de 40% en 60%. De volgende grafiek toont hoe het dauwpunt varieert bij verschillende
kamertemperaturen voor een luchtvochtigheid van 60%:
Bij een luchtvochtigheid van 60%, ligt het dauwpunt zo 8 graden onder de kamertemperatuur
Het meest interessante gedeelte van de grafiek is vanaf een kamertemperatuur van 22° celsius:
daaronder is er namelijk geen reden om te koelen. We kunnen in de grafiek zien dat het dauwpunt gemiddeld zo 8°C onder de kamertemperatuur ligt. Dus als het
28°celcius is, kunt u het verwarmingswater koelen tot 20°C. Indien u het water kouder maakt,
kan er condensatie plaatsvinden
Radiatoren van 20° zullen uw ruimte niet heel sterk
afkoelen. Als u er echter radiatorventilatoren op plaatst, zal er een lekker koel
briesje van uw radiatoren afkomen.
Overigens ligt bij een lagere luchtvochtigheid het dauwpunt een stuk lager en
kunt u daarom ook het verwarmingswater een stuk verder laten afkoelen. Bij een
luchtvochtigheid van 40% ligt het dauwpunt ongeveer 15°C onder de kamertemperatuur. Als het
in uw kamer 28°C is, kunt u de radiatoren tot 13°C afkoelen. Dat zal een merkbaar effect
hebben, zelfs zonder radiatorventilatoren!
Sommige warmtepompen bieden een dauwpuntsensor die voorkomt dat de watertemperatuur te laag kan worden ingesteld.
Kan ik ook koelen als ik gewone radiatoren heb?
+
Dat kan, maar het effect van traditionele radiatoren bij koeling is erg beperkt.
Dit heeft twee natuurkundige oorzaken:
1. Beperkt oppervlak: Een radiator heeft een veel kleiner oppervlak dan een complete dekvloer.
2. Geen natuurlijke luchtstroom: Bij verwarmen stijgt warme lucht op, wat zorgt voor een natuurlijke
luchtcirculatie. Bij koeling blijft de zware, koude lucht onderaan de radiator 'plakken' en zakt direct naar de vloer.
Zonder luchtstroom kan de radiator zijn kou niet goed kwijt aan de ruimte.
Een klassieke paneelradiator
Rekenvoorbeeld: Het daadwerkelijke koelvermogen van een radiator
Stel dat u een grote dubbelplaats woonkamerradiator heeft van 200 bij 60 cm (Type 22). Bij verwarmen met water van 60 graden levert deze radiator moeiteloos 2.500 Watt aan warmte.
Als u hier in de zomer water van 19 graden doorheen laat stromen bij een kamertemperatuur van 25 graden (een verschil van 6 graden), ziet het koelvermogen er als volgt uit:
1. Koelvermogen ZONDER ventilatoren: circa 50 Watt Doordat er vrijwel geen natuurlijke luchtcirculatie ontstaat, is de warmteoverdracht extreem laag (slechts zo'n 4 Watt per m2 per graad verschil).
Het resultaat: De grote radiator van 2.500 Watt verwarmingsvermogen levert bij koeling nog maar 40 tot 60 Watt aan koelvermogen.
Effect op de kamer: Voor een woonkamer die op een hete dag 1.750 Watt aan koeling nodig heeft, is 50 Watt een druppel op een gloeiende plaat. De kamer koelt hier slechts 0,1 tot 0,2 graden door af.
2. Koelvermogen MÉT radiatorventilatoren (bijv. SpeedComfort): circa 200 Watt Door radiatorventilatoren onder of op de radiator te plaatsen, dwingt u de luchtstroom actief langs de gekoelde platen. Hiermee verhoogt u de warmteoverdracht van de lucht aanzienlijk.
Het resultaat: Het koelvermogen van dezelfde radiator stijgt naar zo'n 180 tot 250 Watt.
Effect op de kamer: U voelt nu een duidelijk koel briesje vlak bij de radiator. In een goed geïsoleerde ruimte kan de kamertemperatuur hiermee 0,5 tot 1,0 graad zakken.
Conclusie & Oplossingen
Wilt u koelen via uw bestaande leidingsysteem?
Met radiatoren: Plaats altijd radiatorventilatoren om ten minste een voelbaar lokaal koeleffect te creëren.
Voor échte koeling (2 tot 4 graden afkoeling): Stap over op vloerkoeling of vervang klassieke radiatoren door actieve fancoils of lage-temperatuurconvectoren. Deze hebben ingebouwde micro-ventilatoren én een condensafvoer,
waardoor ze krachtig en veilig kunnen koelen.
Wist u dat?
Het een hardnekkige mythe is dat u bij koeling géén stalen verwarmingsleidingen kunt gebruiken en per se kunststof meerlagenbuizen moet toepassen?
Moderne stalen leidingen zijn goed beschermd: Tegenwoordig zijn stalen CV-leidingen elektrolytisch gegalvaniseerd. Deze zinklaag beschermt het staal uitstekend tegen corrosie, zelfs als er onverhoopt vocht bij komt. Denk maar aan hoogspanningsmasten of straatlantaarns: die staan tientallen jaren in weer en wind en zijn van hetzelfde gegalvaniseerde staal gemaakt.
Meerlagenbuizen condenseren net zo goed: Condensatie wordt niet bepaald door het materiaal van de buis, maar puur door het temperatuurverschil en de luchtvochtigheid. Op een kunststof meerlagenbuis ontstaat bij te koud water exact evenveel condens als op een stalen leiding.
Koelen onder het dauwpunt eist dampdichte isolatie: Wilt u het water toch verder afkoelen tot onder het dauwpunt? Dan moeten ál de leidingen over het gehele traject volledig dampdicht worden geïsoleerd (bijvoorbeeld met speciaal elastomeerschuim zoals Armaflex). Omdat leidingen vaak achter wanden, door vloeren of door kranen lopen, is dit in de praktijk erg lastig, bewerkelijk en kostbaar om overal 100% luchtdicht te krijgen.
Conclusie: Zowel met stalen leidingen als met meerlagenbuizen kunt u prima koelen. Het belangrijkste is
HOEVEEL KOELT EEN RUIMTE AF MET VLOERVERWARMING
Bij vloerverwarming levert de warmtepomp de beste koelprestaties, omdat het vloeroppervlak erg groot is. Vloerkoeling is echter bedoeld om hittepieken te voorkomen: het houdt uw woning
op een comfortabele temperatuur, maar werkt trager en minder krachtig dan een traditionele airco.
Laten we een voorbeeld nemen van een hete zomerdag waarop het buiten 30 graden is en uw vloerkoeling op 19 graden staat ingesteld.
Hoeveel een ruimte afkoelt, hangt af van het temperatuurverschil tussen de kamer en de vloer:
Is het in de kamer 25 graden en de vloer 19 graden? Dan is het verschil 6 graden.
De vloer levert ongeveer 7 Watt koelvermogen per m² voor elke graad verschil.
Bij 6 graden verschil koelt de vloer met zo'n 42 Watt per m².
Voor een woonkamer van 50 m² koelt de warmtepomp op dat moment met een totaal vermogen van ruim 2.100 Watt (2,1 kW).
Verwachte temperaturen op een hete zomerdag (30°C buiten)
Ruimte & Omstandigheid
Zonder koeling
Mét Vloerkoeling (19°C)
Netto Effect
Woonkamer (50 m²) Met zonwering / screens dicht
27,0°C
23,5°C – 24,0°C
3,0°C tot 3,5°C koeler
Woonkamer (50 m²) Zonder zonwering (zon op het glas)
Waarom koelt een slaapkamer sterker af dan een woonkamer?
Minder warmte-inval: Slaapkamers hebben meestal kleinere ramen en geen directe zoninval op grote glaspartijen.
Geen interne apparaten: Er staan geen koelkasten, televisies of kookplaten warmte uit te stralen.
Het belang van zonwering in de woonkamer: In de woonkamer stroomt door grote ramen al snel 3.000 Watt aan zonne-energie binnen. Dat is meer dan het koelvermogen van de vloer (2.100 Watt). Externe zonwering dichthouden is bij vloerkoeling dus cruciaal.
Waar komt het koelvermogen van 7 Watt per m² vandaan?
+
De 7 Watt per m² per graad is een vaste vuistregel uit de installatietechniek (vastgelegd in de Europese norm NEN-EN 1264 voor vloerkoeling).
Het geeft aan hoeveel warmte een gekoelde vloer uit de ruimte kan opnemen.
Deze warmteoverdracht bestaat uit twee natuurlijke processen:
1. Straling (ca. 4,5 Watt): Warmere objecten in de kamer (muren, het plafond, meubels) stralen hun warmte automatisch uit naar het koudere oppervlak van de vloer.
2. Luchtstroom / Convectie (ca. 2,5 Watt): De lucht in de kamer die langs de koele vloer stroomt, geeft haar warmte af aan de vloer.
Waarom verwarmt een vloer sneller dan dat hij koelt?
+
Bij vloerverwarming stijgt warme lucht van nature op, wat zorgt voor een sterke luchtcirculatie (ca. 11 Watt per m² per graad). Bij vloerkoeling blijft de koele lucht juist laag bij de vloer liggen. Omdat de lucht minder beweegt, ligt het koelvermogen lager (ca. 7 Watt per m² per graad).
Daarom is vloerkoeling uitermate geschikt om een woning op hete dagen gelijkmatig en comfortabel op temperatuur te houden, maar vraagt het een constante werking.
KOELEN MET EEN AIRCO VERSUS EEN WARMTEPOMP
Hybride warmtepomp met koelfunctie naast een airco
Hoewel een watergedragen warmtepomp (lucht/water) uitstekend helpt om uw huis in de zomer leefbaar te houden,
is er een wezenlijk verschil met een lucht/lucht warmtepomp (een klassieke airconditioning).
Wanneer kiest u voor een airco?
Indien koelen voor u een topprioriteit is en u onder alle omstandigheden — ongeacht hoe heet of vochtig het buiten is — een strak
ingestelde ruimtetemperatuur van 20 graden tot 21 graden wilt bereiken, heeft u een airco (lucht/lucht warmtepomp) nodig.
De technische verschillen op een rij:
1. Geen condensatierisico in de kamer: Een airco blaast gekoelde lucht rechtstreeks de ruimte in. Het vocht in de lucht condenseert ín de binneneenheid van de airco en wordt via een condensslang naar buiten of het riool afgevoerd. De airco ontvochtigt de lucht actief.
2. Geen dauwpuntbeperking: Doordat de airco een eigen condensafvoer heeft, hoeft het koelmiddel niet begrensd te worden op 18 tot 20 graden. Een airco blaast gerust lucht van 12 tot 14 graden de kamer in om de ruimte snel naar 20 graden te trekken.
3. Snelheid: Vloerkoeling via een warmtepomp reageert traag doordat de hele dekvloer gekoeld moet worden (reactietijd van uren). Een airco koelt de lucht direct en geeft binnen enkele minuten merkbaar resultaat.
Veelgestelde vragen
Krijg ik subsidie als ik wil koelen met een warmtepomp?
+
Ja, maar dat hangt af van het type warmtepomp:
Lucht/water warmtepomp (of hybride/all-electric): Ja, hiervoor komt u in
aanmerking voor de ISDE-subsidie (Investeringssubsidie duurzame energie en energiebesparing). Het maakt daarbij niet uit dat de installatie ook kan koelen (vloerkoeling).
Lucht/lucht warmtepomp (klassieke airco): Nee, voor een airco krijgt u geen subsidie.
De overheid ziet een lucht/lucht warmtepomp primair als een comfort- en koelinstallatie in plaats van een duurzame hoofdverwarming.
Tip: Wilt u aanspraak maken op de ISDE-subsidie? Zorg er dan voor dat de warmtepomp op de meldcodelijst van de RVO staat en laat de installatie uitvoeren door een erkend installateur.
Werkt vloerkoeling ook onder een houten vloer, parket of laminaat?
+
Ja, maar het rendement is lager dan bij een tegeltegel-, giet- of PVC-vloer. Hout en laminaat hebben van nature een isolerende werking, waardoor warmte en kou minder snel worden doorgegeven.
Aandachtspunten bij een houten vloer:
Houtwerking: Schommelingen in temperatuur en luchtvochtigheid kunnen ervoor zorgen dat hout gaat werken (krimpen of uitzetten).
Maximale koeling: Houd de vloertemperatuur niet te laag (minimaal 19° - 20° C om condensatie
onder of in de vloerbedekking te voorkomen.
Ondervloer: Zorg bij laminaat of PVC voor een geschikte, goed warmtegeleidende ondervloer die gecertificeerd is voor vloerkoeling.
Kost koelen met een warmtepomp veel extra stroom?
+
Nee, koelen met een lucht/water warmtepomp (vloerkoeling) is verrassend zuinig:
Passieve/Lichte koeling: De warmtepomp hoeft het water slechts af te koelen naar 18° - 20° C (in plaats van verwarmen naar 35° - 45° C). De compressor draait daardoor op een heel laag vermogen.
Zonnepanelen: Koelen doet u op de heetste zomerdagen. Dit zijn precies de dagen waarop uw zonnepanelen een overschot aan stroom opwekken. De koeling draait dan vrijwel gratis op uw eigen zonne-energie.
Bodemwarmtepomp: Heeft u een bodemwarmtepomp (geothermie)? Dan is koelen nóg zuiniger (passieve koeling). De koude uit de grond wordt direct gebruikt, waardoor alleen de circulatiepomp stroom verbruikt.
Moet ik de ramen en deuren dicht laten als de vloerkoeling aan staat?
+
Ja, dit is cruciaal om twee redenen:
1. Warmte-inval: Vloerkoeling reageert geleidelijk. Als u de ramen of deuren openzet op een warme zomerdag, stroomt er meer warmte binnen dan de vloer kan afvoeren.
2. Condensrisico: Warme buitenlucht bevat vaak veel vocht. Als u warme, vochtige buitenlucht binnenlaat, stijgt de relatieve luchtvochtigheid in huis snel. De dauwpuntbeveiliging van uw warmtepomp grijpt dan in en zal de koeling uitschakelen om condens op de vloer te voorkomen.
Hoe snel merkt u het effect van vloerkoeling?
+
Vloerkoeling is een trage vorm van klimaatbeheersing. Doordat de complete dekvloer (zandcement/beton) eerst moet afkoelen, duurt het vaak 6 tot 12 uur voordat de ruimte merkbaar koeler wordt.
Advies: Zet de vloerkoeling aan het begin van een warme periode direct aan en laat deze dag en nacht aanstaan. De warmtepomp houdt de massa van de woning dan continu op een constante, aangename temperatuur.