Buffervat warmtepomp - noodzakelijk kwaad of kan het zonder?
Laten we maar meteen met de deur in huis vallen: bij Slim Verwarmen zijn we geen fan van buffervaten. Wij zien een buffervat vooral als een noodzakelijk kwaad.
Een buffervat neemt kostbare ruimte in beslag, maakt de installatie duurder én wordt tijdens het verwarmen warm, waardoor het eigenlijk werkt als een soort mini-radiator in uw technische
ruimte of op zolder — precies op een plek waar u die warmte vaak niet nodig heeft. Toch plaatsen we in de praktijk vaak wél een compact buffervat, omdat de hydraulische eisen van een warmtepomp nu eenmaal streng zijn.
Op deze pagina leggen we uit waarom, hoe een serieel vat samenwerkt met een bypass (drukverschilregelaar), wanneer het zonder kan en waarom een serieel vat bijna altijd onze voorkeur heeft.
Wat is een buffervat (en wat is het verschil met een warmwatervat)?
Een buffervat van 24 liter toegepast bij een Daikin split warmtepomp
Een buffervat is een — al dan niet geïsoleerd — voorraadvat gevuld met cv-water (gesloten systeemwater) dat wordt aangesloten op uw warmtepomp en uw afgiftesysteem.
Haal dit niet door elkaar met een boilervat (ook wel warmwatervat genoemd):
Boilervat / warmwatervat: Slaat schoon drinkwater op voor uw douche en kraan (sanitair tapwater).
Buffervat: Slaat verwarmingswater op om uw woning mee te verwarmen.
Slimme techniek: Sommige moderne warmtepompen en binnenunits zijn zo ontworpen dat ze het warmwatervat tijdelijk kunnen gebruiken om warmte te onttrekken tijdens de ontdooicyclus. Zoals u hieronder bij de Daikin Altherma 4 ziet, is een apart buffervat voor verwarmen en ontdooien bij bepaalde combinaties dan helemaal niet meer nodig.
Waarom is een buffervat in de praktijk toch vaak nodig?
Een warmtepomp werkt het zuinigst en gaat het langst mee als hij rustige, lange draaiuren maakt. Een buffervat vangt twee kritische momenten in de installatie op:
1. De ontdooicyclus en het benodigde debiet: Zodra het buiten koud en vochtig is (vaak al ruim boven het vriespunt),
vormt zich ijs op de lamellen van de buitenunit. Om dit ijs te smelten, haalt de warmtepomp kortstondig warmte uit uw verwarmingswater.
Hiervoor is niet alleen voldoende waterinhoud nodig, maar vooral een hoog debiet (vaak meer dan 20 liter per minuut).
Kan uw installatie dat debiet of die warmte niet leveren, dan wordt de ontdooicyclus afgebroken. In het ergste geval vriest de
buitenunit steeds verder dicht en valt de warmtepomp uit met een dikke laag ijs op de lamellen — die bij aanhoudende vorst handmatig
verwijderd moet worden voordat het toestel weer opstart.
2. Pendelen voorkomen: Als de warmtevraag in huis klein is (bijvoorbeeld omdat meerdere kamers zijn dichtgedraaid),
kan de warmtepomp zijn minimale vermogen niet kwijt. Hij slaat dan telkens kort aan en weer uit (pendelen). Dat kost onnodig stroom
en zorgt voor slijtage aan de compressor.
De cruciale rol van de bypass (drukverschilregelaar) bij serieel schakelen
Bij een seriële aansluiting (of een opstelling zonder buffervat) staat de hydrauliek nooit op zichzelf: het werkt nauw samen met een bypass
(ook wel drukverschilregelaar genoemd). Een bypass is een essentieel onderdeel om altijd het minimale debiet van de warmtepomp te garanderen, juist tijdens
de ontdooicyclus.
Een Caleffi bypass (drukverschilregelaar) met ¾ duims aansluiting
Bij een serieel systeem grijpt de bypass in twee situaties in:
Als het afgiftesysteem dichtloopt: Bijvoorbeeld wanneer thermostaatkranen of zoneregeling groepen dichtzetten. De druk loopt
op en de bypass opent om een kortsluiting te maken tussen aanvoer en retour.
Bij te kleine leidingdiameters tijdens het ontdooien: Soms staat uw afgiftesysteem wel open, maar zijn de leidingdiameters
simpelweg te dun om het hoge debiet van meer dan 20 liter per minuut tijdens de ontdooicyclus door te laten. Ook dan opent de
drukverschilregelaar en stroomt een deel van het water over de bypass.
Waarom dit het formaat van het buffervat bepaalt: Op het moment dat de warmtepomp over de bypass stroomt, wordt het
afgiftesysteem in huis (de vloerverwarming of radiatoren) tijdelijk grotendeels overgeslagen. U heeft dan alleen nog maar de
waterinhoud van het korte leidingcircuit tussen warmtepomp en bypass tot uw beschikking. Juist op dát moment heeft de warmtepomp
het seriele buffervat hard nodig om niet in storing te vallen of vast te vriezen.
De bypass en het in serie geschakelde buffervat
Bij Slim Verwarmen berekenen we de benodigde inhoud van het buffervat daarom altijd in combinatie met de waterinhoud
van het actieve leidingcircuit wanneer er over de bypass wordt gestroomd. Uw leidingwerk bevat zelf namelijk ook al water:
Rekenvoorbeeld uit de praktijk: Elk type cv-leiding in het bypass-circuit (zoals staal, koper of meerlagenbuis)
telt mee. Liggen er bijvoorbeeld tussen uw warmtepomp en de bypass stalen leidingen? Alleen al 18 meter dunwandig staal van 28 mm
(binnendiameter 25 mm, goed voor ca. 0,49 liter per meter) bevat 8,8 liter water. Zit het buffervat in datzelfde bypass-circuit,
dan telt u die inhoud op bij het vat om aan de minimumeis van de fabrikant te voldoen.
De nadelen van een buffervat op een rij
Omdat we een buffervat liever vermijden als de installatie het toelaat, wegen we de nadelen altijd scherp af:
De "mini-radiator": Zodra de warmtepomp verwarmt, stroomt er warm cv-water door het vat. Zeker bij compacte, ongeïsoleerde
buffervaten wordt het vat zelf ook warm en straalt het die warmte direct uit aan uw berging, kelder of zolder.
Ruimtebeslag: In Nederlandse woningen is de opstelplaats vaak al krap. Een vat van 40 tot 100 liter staat al snel in de weg.
Hogere aanschaf- en installatiekosten: U betaalt niet alleen voor het vat zelf, maar ook voor extra leidingwerk, koppelingen,
beugels en montage-uren.
Rendementsverlies bij parallelle aansluiting: Bij een parallel aangesloten buffervat treedt al snel menging op tussen warm
aanvoerwater en koud retourwater. De warmtepomp moet daardoor een hogere temperatuur leveren dan nodig is, wat direct ten
koste gaat van uw rendement.
Een buffervat neemt ruimte in. In sommige situaties kan het krap worden. Op de foto: een Intergas
Xtreme CV ketel, Intergas Xtend hybride warmtepomp, Flamco buffervat en een expansievat
Serieel of Parallel: waarom wij bijna altijd kiezen voor serieel
Is een buffervat nodig? Dan zijn er twee manieren om deze aan te sluiten: serieel of parallel. Bij Slim
Verwarmen kiezen we waar mogelijk voor een serieel buffervat in de retourleiding (gecombineerd met een goed ingeregelde bypass).
Kenmerk
Serieel buffervat (Onze voorkeur)
Parallel buffervat (Open verdeler)
Werking
Het vat zit direct in de retourleiding terug naar de warmtepomp en vergroot de waterinhoud in het bypass-circuit.
Het vat vormt een hydraulische scheiding tussen warmtepomp en afgiftesysteem (twee circuits).
Bypass nodig?
Ja. Een drukverschilregelaar (bypass) waarborgt het minimale debiet.
Nee. Een klein voordeel van parallel: het vat fungeert zelf als bypass.
Rendement
Hoog. Geen menging van warm aanvoer- en koud retourwater.
Lager. Door menging daalt de aanvoertemperatuur naar uw woning.
Kosten
Goedkoper. Eenvoudigere aansluiting en geen extra circulatiepomp nodig.
Duurder. Vereist een extra circulatiepomp en meer regeltechniek.
Wanneer toepassen?
Onze standaardkeuze in combinatie met een drukverschilregelaar (bypass).
Alleen als het écht moet. Sommige fabrikanten, zoals Remeha, schrijven het voor bij hun grotere warmtepompen.
Hoeveel inhoud is er nodig? Minimumeisen bij Daikin
Vroeger werd er standaard gerekend met 20 liter per kilowatt (kW), waardoor er enorme vaten van 200 tot 300
liter werden geplaatst. Gelukkig moduleren moderne warmtepompen veel verder terug.
Daikin hanteert relatief lage minimale systeemvolumes — en dat is precies een van de redenen waarom wij bij
Slim Verwarmen voor dit merk hebben gekozen. Bij de nieuwste Daikin Altherma 4 met geïntegreerd warmwatervat kan de binnenunit
tijdens de ontdooicyclus zelfs warmte uit het warmwatervat gebruiken, waardoor het vereiste minimale systeemvolume bij verwarmen
en ontdooien terugloopt tot 0 liter.
In de onderstaande tabel ziet u de exacte minimale waterinhoud van de Daikin-modellen die wij zelf installeren:
Daikin Altherma 4 EPKS (t/m 14 kW) + EPBX 10 / EPBX 14 binnenunit (al dan niet met los warmwatervat)
55 liter
55 liter
Let op: ook als de vereiste systeeminhoud voor ontdooien 0 liter is, blijft het minimale debiet tijdens
de ontdooicyclus cruciaal. Daarvoor plaatsen we dan een drukverschilregelaar (bypass) — maar géén buffervat. Pas wanneer het
actieve circuit over de bypass de minimale waterinhoud — zoals die 13 liter bij koelen of bij de EPBX-binnenunit — niet haalt,
combineren we de drukverschilregelaar met een compact serieel buffervat.
Een 24-liter buffervat in combinatie met 35 mm dikke stalen leidingen
Kan een warmtepomp ook zonder buffervat?
Ja, maar alleen als zowel de waterinhoud én het debiet gegarandeerd zijn — zonder dat de bypass open hoeft te gaan.
Omdat tijdens de ontdooicyclus een hoog debiet van vaak meer dan 20 liter per minuut nodig is, lukt een installatie zonder
buffervat in de praktijk slechts in specifieke situaties.
Zonder buffervat installeren kan alleen verantwoord als:
U een uitgebreide vloerverwarming heeft die altijd openstaat (geen zoneregeling met kleppen die groepen dichtzetten).
De vloerverwarmingsverdeler dicht bij de warmtepomp zit en is aangesloten met voldoende grote leidingdiameters, zodat de
leidingweerstand laag blijft en die ruim 20 liter per minuut tijdens de ontdooicyclus moeiteloos door de vloer kan stromen
zonder dat een bypass in hoeft te grijpen.
De waterinhoud van de vloerverwarming en leidingen samen voldoet aan de minimumeis uit de tabel hierboven
(inclusief een eventuele koelfunctie).
In alle andere gevallen — bij radiatoren, langere leidingtrajecten met meer weerstand, of zoneregeling per ruimte —
is een goed afgestelde drukverschilregelaar (bypass) in combinatie met een compact serieel buffervat de betrouwbaarste en meest
energiezuinige oplossing.
Een CV ketel met expansievat en buffervat (warmtepomp staat buiten)
Deskundig advies of direct een prijs weten?
Wij plaatsen geen onnodig grote buffervaten om op zeker te spelen, maar we nemen ook geen risico's met
een te laag debiet en dichtvriezende lamellen bij koud weer. We rekenen vooraf precies uit hoeveel liter water er in uw
leidingwerk zit (inclusief het bypass-circuit) en of uw afgiftesysteem de benodigde doorstroming aankan.
Wilt u direct weten wat een warmtepomp inclusief vakkundige installatie
(waar nodig met buffervat) bij ons kost?
Via onze online vragenlijst vraagt u eenvoudig een offerte aan:
Veelgestelde vragen over het buffervat bij een warmtepomp
Wat is een serieel buffervat?
+
Een serieel buffervat wordt direct in de retourleiding (de leiding terug naar de warmtepomp) geplaatst. Al het
retourwater stroomt door dit vat voordat het de warmtepomp weer ingaat. Het doel is puur het vergroten van de waterinhoud van
het systeem zonder extra pomp en zonder menging van warm aanvoer- en koud retourwater.
Wat is een parallel buffervat?
+
Een parallel buffervat wordt tussen de warmtepomp en het afgiftesysteem geplaatst en heeft vier aansluitingen
(twee aan de kant van de warmtepomp en twee aan de kant van de woning). Hierdoor ontstaan twee gescheiden watercircuits met een
eigen circulatiepomp voor het afgiftesysteem. Het vat werkt als een open verdeler, maar zorgt vaak voor enige menging van warm
en koud water.
Wat is een bypass (drukverschilregelaar)?
+
Een bypass — ook wel drukverschilregelaar genoemd — is een veerbelaste afsluiter die tussen de aanvoer- en
retourleiding wordt gemonteerd. Zodra de weerstand in het verwarmingssysteem te hoog oploopt (bijvoorbeeld doordat
thermostaatkranen dichtstaan of leidingen te dun zijn tijdens de ontdooicyclus), opent deze klep automatisch. Zo kan het
cv-water direct kortsluiten van aanvoer naar retour en blijft het minimale debiet voor de warmtepomp altijd gegarandeerd.
De tegendruk van de veer is meestal instelbaar, vaak tussen 0,1 en 0,6 bar. Een belangrijk onderdeel van het
inregelen van de warmtepomp is om deze bypass nauwkeurig zo af te stellen dat hij pas opengaat wanneer het echt nodig is —
zodat het verwarmingswater tijdens normaal verwarmen niet onnodig over de bypass kortsluit, maar netjes zijn warmte afgeeft
in de woning.
Hoe beïnvloedt de aansluitopening van een buffervat het debiet?
+
Het lichaam van een buffervat zelf is heel breed en vormt daarom vrijwel geen stromingsweerstand. De aansluitopeningen
(de schroefdraadaansluitingen boven- en onderaan het vat) kunnen echter wél de flessenhals in de installatie worden als ze te krap
zijn. Kleinere buffervaten hebben vaak een 3/4 duims aansluiting, terwijl grotere vaten zijn uitgevoerd met 1 duims openingen of
zelfs nog groter. Zeker bij warmtepompen met een hoog benodigd ontdooi-debiet letten we er scherp op dat de aansluitdiameter van
het vat past bij het leidingwerk en het vereiste debiet.
Wat is de ontdooicyclus?
+
Wanneer een lucht-water warmtepomp warmte uit de buitenlucht haalt bij koud en vochtig weer (ook al bij temperaturen enkele
graden boven het vriespunt), koelt de warmtewisselaar in de buitenunit tot onder nul af. Vocht uit de lucht condenseert op de metalen
lamellen en bevriest daar tot rijp of ijs. Zodra de warmtepomp merkt dat de luchtstroom door het ijs wordt belemmerd, start de ontdooicyclus:
het toestel keert de werking enkele minuten om en gebruikt warmte uit het cv-water (of bij sommige modellen uit het warmwatervat) om het ijs
op de lamellen van binnenuit weg te smelten. Hiervoor is tijdelijk een hoog waterdebiet nodig.
Wat is het verschil tussen een buffervat en een warmwatervat?
+
Een buffervat is gevuld met gesloten cv-water dat door uw vloerverwarming of radiatoren stroomt om uw huis te verwarmen.
Een warmwatervat (boilervat) bevat schoon leidingwater dat wordt opgewarmd voor douche, bad en keuken.
Heb ik bij vloerverwarming altijd een buffervat nodig?
+
Nee, niet altijd. Als uw vloerverwarming groot genoeg is, altijd openstaat (zonder zoneregeling per kamer) en
met ruime leidingdiameters dicht bij de warmtepomp is aangesloten, kan het systeem het hoge debiet tijdens de
ontdooicyclus vaak zelf verwerken. In dat geval is een buffervat niet nodig.
Waarom heeft een serieel buffervat de voorkeur boven een parallel vat?
+
Een serieel buffervat wordt direct in de retourleiding geplaatst. Hierdoor treedt er geen menging op tussen warm
aanvoerwater en koud retourwater, wat zorgt voor een hoger rendement van de warmtepomp. Bovendien is er geen extra
circulatiepomp nodig, wat de installatie compacter en goedkoper maakt.
Waarom wordt een buffervat soms een "mini-radiator" genoemd?
+
Zodra de warmtepomp draait, stroomt er warm cv-water door het buffervat. Zeker wanneer een compact buffervat
ongeïsoleerd is, geeft het vat die warmte af aan de ruimte waarin het staat (zoals een bijkeuken, berging of zolder).