Waterzijdig inregelen: comfort en energiebesparing
Waterzijdig inregelen is het nauwkeurig afstemmen van de hoeveelheid verwarmingswater in uw cv-systeem op de
benodigde warmteafgifte. Het doel is eenvoudig: zorgen dat elk onderdeel van uw verwarmingsinstallatie precies de juiste hoeveelheid warm water
(het debiet) ontvangt. Niet te veel, en niet te weinig.
Waterzijdig inregelen is een van de belangrijkste stappen bij het optimaliseren van uw verwarming. Vereniging Eigen
Huis schat dat u hiermee tot 15% op uw energieverbruik kunt besparen. Bovendien voorkomt het klachten zoals kamers die niet warm worden, tikkende
leidingen of een warmtepomp die in storing valt.
Omdat "waterzijdig inregelen" een breed begrip is dat op verschillende onderdelen van een verwarmingssysteem
betrekking heeft, bespreken we op deze pagina de drie belangrijkste toepassingen afzonderlijk:
Waterzijdig inregelen van vloerverwarming
Waterzijdig inregelen van radiatoren
Waterzijdig inregelen van een drukverschilregelaar / bypass
Bij vloerverwarming loopt het warme water door verschillende kunststof slangen (groepen) onder de vloer. Deze groepen
hebben vrijwel nooit dezelfde lengte: de slang in de hal is bijvoorbeeld 35 meter lang, terwijl een groep in een grote woonkamer
wel 90 tot 100 meter lang kan zijn.
Water kiest van nature altijd de weg van de minste weerstand. Zonder waterzijdig inregelen zal het warme water
voornamelijk door de korte groepen stromen en nauwelijks door de lange groepen.
Gevolgen van niet-ingeregelde vloerverwarming
Ongelijkmatige vloertemperatuur: De vloer in de kleine ruimtes (korte groepen) wordt gloeiend heet, terwijl delen van de
woonkamer (lange groepen) koud of lauw blijven.
Inefficiënte warmtebron en uitval van de warmtepomp: Doordat het water te snel door de korte groepen schiet, geeft het zijn
warmte onvoldoende af aan de vloer en komt het te heet terug bij uw toestel. Bij een hr-ketel daalt hierdoor het rendement
sterk. Bij een warmtepomp is het gevolg nog erger: omdat het water nauwelijks is afgekoeld, denkt de warmtepomp dat de vloer
zijn warmte al kwijt is en dat verder verwarmen niet nodig is. De warmtepomp schakelt zichzelf voortijdig uit (pendelen),
met als resultaat dat de grote kamers met de lange groepen simpelweg niet op temperatuur komen.
Hoe werkt het inregelen van vloerverwarming?
Het waterzijdig inregelen van vloerverwarming gebeurt op de vloerverwarmingsverdeler met behulp van debietmeters.
Op iedere groep van de verdeler zit een doorzichtig buisje met een vlotter of ringetje dat aangeeft hoeveel liter water er per
minuut door die specifieke groep stroomt.
De installateur berekent voor elke groep het ideale debiet op basis van de lengte van de slang en de gewenste
temperatuurafgifte (bij een warmtepomp streven we meestal naar een temperatuurverschil van 5 graden tussen aanvoer en retour).
Door de instelventielen op de verdeler per groep iets verder open of dicht te draaien, wordt de weerstand gelijkgetrokken.
Deze vloerverdeler heeft debietmeters en stelschroeven voor iedere groep. Het zonesysteem maakt
het mogelijk de temperatuur automatisch per ruimte te bepalen
Vloerverdeler zonder debietmeter en stelschroeven. Waterzijdig inregelen is hier helaas niet
mogelijk. Dankzij het zonesysteem kan toch de juiste temperatuur per kamer worden bereikt
Wat als de lengte van de lussen niet meer bekend is?
+
In bestaande woningen ontbreekt vaak het oorspronkelijke legplan en is niet meer te achterhalen hoe lang elke groep is
of welke groep naar welke ruimte loopt. In dat geval biedt een warmtebeeldcamera uitkomst. Hiermee brengt de monteur het leidingverloop
onder de vloer zichtbaar in kaart en meet hij direct het temperatuurverschil tussen de aanvoer en retour van iedere afzonderlijke
lus. Op basis van deze metingen kunnen de debietmeters alsnog nauwkeurig worden afgesteld, zodat uw warmtepomp rustig blijft
doordraaien en uw hele vloer overal even comfortabel warm wordt.
Waterzijdig inregelen van radiatoren
Helaas zijn de meeste verwarmingssystemen met radiatoren bij particulieren niet waterzijdig ingeregeld. Dit uit zich
op twee manieren:
1. Radiatoren ver weg worden niet goed warm: Radiatoren dicht bij de cv-ketel of warmtepomp krijgen al het warme water,
terwijl radiatoren verderop in huis lauw blijven.
Een veel voorkomend probleem: de radiatoren die verder van de ketel weg zijn, worden minder warm
2. Het water keert te heet terug: Het verwarmingswater verlaat een radiator (bijna) even heet als het erin gaat. U bent
simpelweg heet water in rondjes door uw woning aan het pompen, waardoor uw HR-ketel niet goed kan condenseren en een warmtepomp
zijn warmte niet kwijt kan.
De basis: het juiste debiet bepalen
De eerste stap bij het inregelen van radiatoren is het bepalen van de gewenste doorstroming per radiator. Dit is
afhankelijk van twee factoren:
Het gewenste temperatuurverschil (Delta T): Bij gas cv-ketels is het streven dat het water ongeveer 20% kouder uit de radiator
komt (bijvoorbeeld 50 °C erin en 40 °C eruit). Bij warmtepompen is het streven veelal een afkoeling van 5 graden.
De capaciteit van de radiator: Een grotere radiator heeft een hoger debiet nodig dan een kleinere radiator.
Gewenste temperatuurval in radiator (graden)
Radiatorcapaciteit (Watt)
5
7,5
10
12,5
15
200
33
22
17
13
11
500
84
56
42
33
28
1000
167
112
84
67
56
1500
251
167
126
100
84
2000
335
223
167
134
112
Vuistregel: voor middelgrote tot grote radiatoren kunt u vaak een debiet van circa 120 liter per uur aanhouden.
Traditioneel: inregelen met voetventielen
Traditioneel werd het debiet afgesteld met voetventielen. Dit zijn stroombegrenzers op de uitgang van de radiator
die met een inbussleutel worden afgeknepen. Voetventielen hebben echter twee grote nadelen:
Drukafhankelijk: Als andere radiatoren in huis open- of dichtgaan, verandert de druk in het systeem en daarmee ook de doorstroming van de ingestelde radiator.
Gevoelig voor vervuiling: Door de kleine opening kunnen ze dichtslibben, waardoor de radiator helemaal niet meer warm wordt.
Een klassiek voetventiel. Met een inbussleutel kan het debiet worden
Modern: inregelen met dynamische debietregelaars
Wij werken vrijwel altijd met dynamische debietregelaars (ingebouwd in de thermostaatkraan of het H-blok). Hiermee
stellen we de exacte doorstroming in (bijvoorbeeld tussen 10 en 150 liter per uur), onafhankelijk van de druk in het systeem. Of
er nu één radiator openstaat of tien tegelijk: elke radiator krijgt altijd precies de ingestelde hoeveelheid water.
Leveranciers bieden deze dynamische kranen in diverse uitvoeringen (haaks, recht, in een H-blok of als insert in
de radiator). Wijzelf geven de voorkeur aan het aansluiten van een radiator van onder met een H-blok, en het plaatsen van de
dynamische debietregelaar in de insert rechtsboven in de radiator.
Dynamische debietregelaar in een haakse radiatorkraan
Dynamische debietregelaar in een rechte radiatorkraan
Dynamische debietregelaar in een haaks H-blok
Dynamische debietregelaar in een recht H-blok
De oranje doppen kunnen van
de thermostaatkranen worden verwijderd. Daaronder zit een moer waarmee het debiet
kan worden ingesteld, met een waarde van 10 tot 150 liter per uur.
Vervolgens wordt de
thermostaatkraan op de radiatorkraan geplaatst en uw radiator is waterzijdig
ingeregeld.
Waterzijdig inregelen van een drukverschilregelaar (bypass)
In het algemeen zijn moderne verwarmingsinstallaties uitgerust met thermostaatkranen, slimme thermostaatknoppen
(zoneregeling) of automatische naregeling op de vloerverwarming. Hierdoor komt het regelmatig voor dat vrijwel alle radiatoren
en vloerverwarmingsgroepen dichtlopen zodra de kamers op temperatuur zijn.
Wanneer uw cv-ketel of warmtepomp op dat moment nog draait (of aan het nadraaien is), ontstaat er een probleem:
het pompwater kan nergens meer heen.
Een drukverschilregelaar tussen de aanvoer- en retourleiding van een verwarming
Waarom is een bypass nodig en moet deze worden ingeregeld?
Om te voorkomen dat de pomp tegen een "dichte deur" aan duwt, wordt tussen de aanvoer- en retourleiding een
drukverschilregelaar (ook wel bypassventiel of AVDO genoemd) geplaatst. Dit ventiel vormt een kortsluiting tussen aanvoer en
retour die normaal gesproken gesloten blijft, maar opengaat zodra de druk in het systeem te hoog oploopt.
Het waterzijdig inregelen van deze bypass is cruciaal voor een goede werking van uw installatie:
Te laag afgesteld: Als de bypass te licht staat afgesteld, gaat hij al open terwijl er nog radiatoren of
vloerverwarmingsgroepen warmte vragen. Het hete aanvoerwater stroomt dan direct terug naar de ketel of warmtepomp zonder
warmte af te geven aan de woning. Gevolg: uw warmtepomp gaat pendelen (snel aan- en uitslaan) of slaat in storing op een
te hoge retourtemperatuur.
Te hoog afgesteld: Als de bypass te zwaar staat afgesteld, opent hij niet op tijd wanneer alle kranen dichtlopen. Dit zorgt
voor stromingsgeruis (suizende of fluitende leidingen), onnodige slijtage aan de circulatiepomp en bij warmtepompen vaak een
debietstoring omdat de minimale doorstroming niet wordt gehaald.
Bij het waterzijdig inregelen stelt de monteur de draaiknop van de drukverschilregelaar nauwkeurig af op een
specifieke openingsdruk (uitgedrukt in bar, meestal tussen 0,2 en 0,4 bar, afhankelijk van de installatie en de weerstand van het
leidingnet). Zo opent de bypass alléén op het moment dat het echt nodig is, en blijft het rendement van uw systeem maximaal.
Is waterzijdig inregelen verplicht?
Ja. Op basis van de Europese Energieprestatie van Gebouwen Richtlijn (EPBD III) zijn woningeigenaren sinds 2020
wettelijk verplicht om hun verwarmingssysteem waterzijdig in te regelen wanneer:
De cv-ketel of (hybride) warmtepomp wordt vervangen;
Minimaal 30% van de warmteafgifte-apparaten (zoals radiatoren of vloerverwarming) wordt vervangen.
Een door Slim Verwarmen geplaatste hybride warmtepomp. Ook na zo’n installatie is waterzijdig inregelen verplicht
Wist u dat?
In Duitsland is waterzijdig inregelen niet alleen verplicht bij verduurzaming, maar wordt het ook met circa 35%
gesubsidieerd door de overheid. In Nederland valt los waterzijdig inregelen helaas niet onder de ISDE-subsidie, maar u verdient
de investering door de lagere energierekening mogelijk al binnen enkele jaren terug.
Slim Verwarmen regelt standaard bij de installatie van een warmtepomp de drukverschilregelaar waterzijdig in.
Verder bieden wij het waterzijdig inregelen van radiatoren aan. Meer informatie hierover vindt u op onze
productpagina Waterzijdig laten inregelen. Waterzijdig inregelen van een vloerverwarming bieden we nog niet aan.
Veelgestelde vragen over waterzijdig inregelen
Wat betekent waterzijdig inregelen precies?
+
Waterzijdig inregelen is het nauwkeurig afstemmen van de hoeveelheid verwarmingswater (het debiet) dat door elk
onderdeel van uw verwarmingsinstallatie stroomt. Hiermee zorgt u ervoor dat alle radiatoren en vloerverwarmingsgroepen precies
genoeg warm water krijgen voor hun vermogen en dat een eventuele drukverschilregelaar (bypass) op het juiste moment opent.
Hoeveel energie kan ik besparen door mijn verwarming waterzijdig in te regelen?
+
Volgens Vereniging Eigen Huis kunt u door een goed waterzijdig ingeregeld systeem tot 15% op uw energieverbruik
besparen. Doordat het water zijn warmte volledig afgeeft voordat het terugkeert naar de ketel of warmtepomp, werkt uw
warmtebron aanzienlijk efficiënter.
Hoe herken ik dat mijn verwarmingssysteem niet waterzijdig is ingeregeld?
+
U herkent een niet-ingeregeld systeem meestal aan een of meer van de volgende signalen: radiatoren dicht bij de
ketel worden gloeiend heet terwijl radiatoren verder weg lauw blijven, bij vloerverwarming worden kleine ruimtes erg warm
terwijl de woonkamer koud blijft, de retourleiding voelt vrijwel net zo heet als de aanvoerleiding, uw warmtepomp pendelt of
geeft een debietstoring, of u hoort stromingsgeruis in de leidingen.
Waarom valt een warmtepomp uit als vloerverwarming niet waterzijdig is ingeregeld?
+
Bij vloerverwarming kiest het water de weg van de minste weerstand en stroomt het te snel door de korte groepen
(bijvoorbeeld in de hal), terwijl de lange groepen in de woonkamer nauwelijks doorstroming krijgen. Omdat het water in de
korte lussen te weinig tijd heeft om af te koelen, komt het te heet terug bij de warmtepomp. De warmtepomp denkt hierdoor
dat de woning al op temperatuur is en schakelt zichzelf voortijdig uit, terwijl de woonkamer nog koud is.
Hoe regelt een monteur vloerverwarming in als het legplan of de luslengte niet meer bekend is?
+
In bestaande woningen ontbreekt vaak de tekening met de exacte lengtes van de vloerverwarmingsslangen. Een monteur
gebruikt in dat geval een warmtebeeldcamera. Hiermee maakt hij de ligging van de slangen in de vloer zichtbaar en meet hij
nauwkeurig het temperatuurverschil tussen de aanvoer en retour van elke afzonderlijke lus, zodat de debietmeters op de
verdeler alsnog exact kunnen worden afgesteld.
Welk temperatuurverschil (Delta T) wordt aangehouden bij waterzijdig inregelen?
+
Bij een HR cv-ketel is het streven een afkoeling van circa 20% (bijvoorbeeld 50 °C aanvoer en 40 °C retour),
zodat de ketel onder de 58 °C optimaal kan condenseren. Bij een warmtepomp wordt met lagere watertemperaturen en een hogere
doorstroming gewerkt, waarbij meestal wordt gestreefd naar een temperatuurverschil van 5 °C tussen aanvoer en retour.
Indien de warmtepomp op koelen staat, wordt er vaak zelfs naar een temperatuurverschil van slechts 2 of 3 °C gestreefd.
Wat is het verschil tussen voetventielen en dynamische debietregelaars?
+
Traditionele voetventielen knijpen de doorstroming af met een vaste opening. Het nadeel is dat de doorstroming
verandert zodra andere radiatoren in huis open- of dichtgaan, en dat ze gevoeliger zijn voor vervuiling. Moderne dynamische
debietregelaars (ingebouwd in de thermostaatkraan of het H-blok) houden het ingestelde debiet constant, ongeacht de
drukverschillen in de rest van uw woning.
Wat doet een drukverschilregelaar (bypass) en waarom moet deze worden ingeregeld?
+
Een drukverschilregelaar vormt een beveiligde verbinding tussen de aanvoer- en retourleiding. Wanneer
thermostaatkranen of zoneregelingen dichtlopen omdat kamers op temperatuur zijn, opent de bypass zodat de circulatiepomp
zijn water kwijt kan. Staat de bypass te licht afgesteld, dan stroomt heet water direct terug naar de ketel of warmtepomp
en daalt het rendement. Staat hij te zwaar afgesteld, dan ontstaat er stromingsgeruis of valt een warmtepomp in een
debietstoring.
Op welke druk (bar) wordt een drukverschilregelaar meestal ingesteld?
+
De exacte instelling hangt af van de opvoerhoogte van de pomp en de weerstand van het leidingnet, maar in de
meeste woningen wordt een drukverschilregelaar afgesteld op een openingsdruk tussen 0,2 en 0,4 bar.
Is waterzijdig inregelen wettelijk verplicht?
+
Ja. Sinds 2020 zijn woningeigenaren op basis van Europese regelgeving (EPBD III) wettelijk verplicht om het
verwarmingssysteem waterzijdig te laten inregelen wanneer de cv-ketel of warmtepomp wordt vervangen, of wanneer minimaal
30% van de afgifte-apparaten (radiatoren of vloerverwarming) wordt vernieuwd.
Is er subsidie beschikbaar voor waterzijdig inregelen?
+
Nee, in Nederland valt het los waterzijdig inregelen van een verwarmingsinstallatie niet onder de ISDE-subsidie.
Wel verdient u de kosten mogelijk terug door een lager gas- of stroomverbruik en een langere levensduur van uw toestel.