Geluid van warmtepompen en airco's: hoe zit het echt?

Een buitenunit van een warmtepomp en airco kent twee hoofdbronnen van geluid:

• Aerodynamisch geluid (de ventilator): De ventilator verplaatst grote volumes lucht om warmte af te staan of op te nemen uit de buitenlucht. Dit veroorzaakt een breedbandig "suisgeluid" door luchtturbulentie langs de ventilatorbladen en het beschermrooster.
• Mechanisch geluid (de compressor): De compressor perst het koudemiddel samen. Dit levert een meer tonaal en laagfrequent geluid op (een lichte brom of zoem). Moderne inverter-compressoren passen hun toerental continu aan: bij vollast op een koude winterdag draaien ze sneller dan bij deellast in het voorjaar.

Om een eerlijk beeld te krijgen van wat u daadwerkelijk hoort, moeten we onderscheid maken tussen de verschillende typen units én begrijpen hoe datasheets worden opgesteld.

A. Buitenunits van warmtepompen

De buitenunit van een warmtepomp of airco moet grotere volumes lucht verplaatsen omdat hij 's winters ook bij vrieskou de woning volledig van warmte voorziet.

• Volvermogen (op 1 meter): 50 tot 62 dB(A) geluidsdruk (Lp). Dit gebeurt alleen tijdens de koudste winterdagen of tijdens het opwarmen van het warmwaterreservoir.
• Deelslast / Zomer / Lente (op 1 meter): 38 tot 46 dB(A) geluidsdruk (Lp). De unit moduleert terug; het geluid is vergelijkbaar met een rustige motregen of achtergrondgesprek.
• Nachtmodus: Begrenst het geluidsniveau op 1 meter vaak tot maximaal 39 tot 42 dB(A).

B. Buitenunits van airco's (Single- & Multisplit)

Airco-buitenunits worden primair gebruikt voor koeling in de zomer (en soms bijverwarming in het voor-/najaar). Ze zijn over het algemeen wat compacter en lichter uitgevoerd dan zware warmtepomp-monoblocks.

• Volvermogen (op 1 meter): 45 tot 54 dB(A) geluidsdruk (Lp).
• Deelslast / Buiten op het terras (op 1 meter): 36 tot 42 dB(A) geluidsdruk (Lp). Bij normale koeling op een warme zomerdag hoort u buiten voornamelijk een zacht lucht-suisen.

C. Binnenunits van airco's (Wandmodellen / Vloermodellen)

Omdat de zware compressor buiten staat, hoeft de binnenunit alleen een kleine ventilator aan te drijven om lucht langs de verdamper te blazen. Hier spreken we over extreem lage geluidswaarden:

• Fluistermodus / Silent Mode (op 1 meter): 19 tot 22 dB(A). Dit is onhoorbaar voor de meeste mensen en stiller dan ritselende bladeren (20 dB) of een bladzijde die omslaat. Uitermate geschikt voor de slaapkamer.
• Middelste stand (standaard koelen): 25 tot 32 dB(A). Vergelijkbaar met het zachte gezoem van een moderne inbouwkoelkast.
• Turbo / Maximaal koelen: 38 tot 44 dB(A). Wordt alleen gebruikt om een snikhete kamer binnen 10 minuten snel op temperatuur te brengen.

Fabrikanten kunnen op hun verpakking mooie beloftes doen over hoe "fluisterstil" hun apparaten zijn, maar als consument wilt u objectieve gegevens. Gelukkig hoeft u niet af te gaan op de marketingclaims van het merk. Binnen de Europese Unie gelden namelijk strenge, wettelijk verplichte standaarden voor de geluidsmeting van warmtepompen en airconditioners.

De Europese EPREL-databank

Alle warmtepompen en airco's die in Europa worden verkocht, moeten officieel getest worden in geaccrediteerde testlaboratoria. De resultaten hiervan worden opgeslagen in EPREL (European Product Registry for Energy Labelling). Dit is de officiële database van de Europese Commissie waar u als consument openbaar en onafhankelijk gegevens kunt verifiëren.

In deze database vindt u onder andere:

• Het geluidsvermogen (Lwa in dB): Dit is het totale geluid dat het apparaat direct bij de bron (de buiten- of binnenunit) produceert, gemeten volgens gestandaardiseerde Europese normen (zoals de EN 12102).
• Het energielabel: Welke prestaties en welk rendement tegenover dat geluid staan.
• Het verschil tussen binnen- en buitenunits: Zowel het geluidsniveau in de woning als buiten bij de gevel staat exact geregistreerd.

Direct zelf controleren

Wilt u voor aanschaf het exacte geluidsniveau van een specifiek model opzoeken? U kunt de officiële registers rechtstreeks raadplegen:

• Warmtepompen & ruimteverwarming: Bekijk de metingen in de EU EPREL-databank voor warmtepompen.
• Airconditioners: Bekijk de metingen in de EU EPREL-databank voor airconditioners.

Zoals u in de volgende grafieken kunt zien ontlopen de geluidsniveaus van verschillende warmtepompen en airco’s binnen dezelfde vermogensklasse elkaar niet veel.

Geluidsniveaus in dB(A) volgens de EPREL meting

Sinds april 2021 gelden er in Nederland strenge wettelijke geluidseisen voor nieuw geplaatste buitenunits van warmtepompen en airco's (opgenomen in het Besluit bouwwerken leefomgeving / Bbl):

Officiële geluidsberekening vooraf (met de Rijksoverheid-rekentool)

Om vooraf aan te tonen dat de installatie netjes binnen de geluidsnormen blijft, heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) een officiële Rekentool geluid van buiten opgestelde installaties voor warmte- en koudeopwekking gepubliceerd.

Wat wij voor u doen: Het correct invullen van deze tool vereist exacte geometrische en akoestische invoergegevens. Wij kunnen deze geluidsberekening voor u aanleveren als onderdeel van een offerteaanvraag. Het gegenereerde rekenrapport kunt u direct overleggen aan de VvE, gemeente of buren.

De directe omgeving van de buitenunit bepaalt in grote mate de uiteindelijke geluidsdruk. Randen en gevels werken als akoestische reflectoren:

Trillingsdemping, eigenfrequenties en de ondergrond

Wanneer de compressor van een buitenunit draait, wekt deze krachten op met frequenties die worden bepaald door het toerental van de motor (bijvoorbeeld 20 Hz tot 90 Hz bij inverter-gestuurde warmtepompen). Als de frequentie van de compressor dicht in de buurt komt van de eigenfrequentie van de draagconstructie of wand waarop deze gemonteerd is, treedt resonantie op. De amplitude van de trilling neemt dan sterk toe, waardoor het dak of de muur als een luidsprekermembraan kan gaan fungeren.

Om deze trillingsoverdracht te voorkomen, worden trillingsdempers (zoals rubberen opstelbalken of veren) toegepast. Natuurkundig gezien werkt een goede demper niet alleen door trillingen te 'absorberen', maar vooral door de eigenfrequentie van de totale opstelling te verschuiven.

Een effectieve demper zorgt er namelijk voor dat de eigenfrequentie van het opgestelde systeem (unit plus dempers) aanzienlijk lager komt te liggen dan de laagste draaifrequentie van de compressor.

Wanneer de compressor vervolgens op snelheid komt, draait deze op een veel hogere frequentie dan het punt waar de dempers gevoelig voor zijn. Hierdoor ontkoppelt het systeem: de buitenunit kan op de flexibele dempers bewegen zonder dat die krachten worden doorgegeven aan het dak of de muur. Is een demper echter te stijf gekozen, dan blijft de eigenfrequentie van het systeem te hoog en komt deze te dicht bij het toerental van de compressor te liggen — met als gevolg dat trillingen juist worden versterkt in plaats van gedempt.

De mate van resonantierisico verschilt sterk per bouwkundige situatie:

Situatie 1: Staand op een betonnen vlak (plat dak of fundering)

• Mechanische eigenschappen: Beton heeft een zeer hoge buigstijfheid en een grote massa per vierkante meter (meer dan 300 kg/m²).
• Eigenfrequentie constructie: Zowel massa- als buigeigenfrequenties van een betonnen vloer liggen doorgaans ruim boven de 100 Hz tot 200 Hz.
• Resonantierisico: Zeer laag. De eigenfrequentie van de vloer ligt ver boven het toerentalbereik van de compressor.
• Aanbevolen ontkoppeling: Standaard zware Big Foot opstelbalken zijn hier in 95% van de gevallen voldoende. Ze dempen directe hoge frequenties en beschermen de dakbedekking.

Situatie 2: Staand op een houten dak (plat dak of uitbouw)

• Mechanische eigenschappen: Houten balklagen (vurenhouten balken 70x198 mm met underlayment) hebben een lage massa (ongeveer 30 tot 50 kg/m²) en een lage buigstijfheid.
• Eigenfrequentie constructie: De eigenfrequentie van een houten balklaag ligt helaas exact in het operationele werkgebied van inverter-compressoren (10 Hz tot 40 Hz).
• Resonantierisico: hoog. Zonder ontkoppeling kan de trilling zich direct voortplanten naar de onderliggende woon- of slaapkamer.

Onze aanpak bij houten daken

Om resonantie te voorkomen, hanteren wij een heldere en praktische opbouw:

• Basisopstelling (Big Foot opstelbalken): Wij plaatsen een warmtepomp of airco standaard op robuuste Big Foot opstelbalken. Voor de meeste situaties en houten constructies biedt dit al ruim voldoende demping en stabiliteit.
• Extra trillingsdempers (proactief of bij resonantie): Mocht uw houten dak extra gevoelig blijken voor resonantie — of wanneer u dit risico vooraf al 100% wilt uitsluiten — plaatsen wij extra trillingsdempers tussen de Big Foot opstelbalken en de unit.
• Afstemming op gewicht: Deze aanvullende dempers selecteren wij exact op basis van het gewicht van de buitenunit. Door de juiste stijfheid te kiezen, ontkoppelen ze met name de lage frequenties van de compressor.
• Ultieme achtervang (extra massa): Mocht de combinatie van Big Foots en trillingsdempers alsnog niet afdoende zijn — wat bij ons in de praktijk overigens nog nooit is voorgekomen — kunnen wij altijd nog massa toevoegen. Door extra gewicht (zoals beton- of tegellast) onder de opstelbalken te plaatsen, verlagen we de eigenfrequentie van het hele dempingssysteem nog verder. Hoe groter het verschil tussen deze eigenfrequentie en de draaifrequentie van de compressor, hoe effectiever de trillingen worden geabsorbeerd.

Situatie 3: Met een muurbeugel tegen een stenen muur

• Mechanische eigenschappen: Een stenen of betonnen spouwmuur heeft een hoge stijfheid, maar een muurbeugel vormt een direct hefboomelement.
• Resonantierisico: Matig tot Hoog (afhankelijk van het type muur). Massief beton of volsteens metselwerk heeft een laag risico op resonantie van de muur zelf, maar trillingen kunnen direct via het anker in het binnenspoor doordringen. Bij holle bouwblokken, kalkzandsteen of lichte gevels is er een hoog risico dat de gehele wand als klankkast gaat fungeren.
• Aanbevolen ontkoppeling:
  • Gebruik uitsluitend muurbeugels voorzien van zware gummidempers tussen beugel en buitenunit.
  • Monteer de beugel niet aan het binnenspoor van een spouwmuur behorend bij een geluidsgevoelige ruimte (zoals een slaapkamer).

Aanvullende geluidsmaatregelen

• Akoestische omkasting: Een geluidsdempende omkasting kan het geluid met 6 tot 14 dB(A) reduceren zonder dat de luchtweerstand te hoog wordt .
• Nachtmodus (Silent Mode): Begrens via de besturing het maximale toerental 's nachts. Dit levert direct 3 tot 5 dB(A) geluidswinst op.