De meest gestelde vraag van klanten die een airconditioningsysteem willen aanschaffen is: "Hoeveel capaciteit (kW) heb ik eigenlijk nodig?"
Het antwoord op deze vraag bestaat uit twee afzonderlijke onderdelen:
De capaciteit van de binnenunit (afgestemd op de specifieke ruimte).
De capaciteit van de multisplit buitenunit (indien er meerdere binnenunits op één buitenunit worden aangesloten).
Hieronder leggen we uit hoe je dit exact berekent, waarom traditionele rekenmethodes vaak tot overdimensionering leiden, en onderbouwen we de vuistregels met heldere berekeningen voor verschillende praktijksituaties.
Deel 1: capaciteit van de binnenunits (per ruimte)
De eenvoudige formule: 80 Watt per m²
Voor het bepalen van het koel- en verwarmingsvermogen van een binnenunit geldt een simpele vuistregel:
Benodigde capaciteit (Watt) = Oppervlakte (m²) × 80 Watt
Voorbeeld: Voor een ruimte van 25 m² is het benodigde vermogen 25 × 80 = 2000 Watt (2,0 kW).
Dit is geen nattevingerwerk van ons alleen: topfabrikanten zoals Daikin en LG hanteren exact deze norm.
Waarom veel installateurs en fabrikanten te hoog dimensioneren
Vreemd genoeg zijn er andere fabrikanten en installateurs die adviseren om zwaar te overdimensioneren. Zij rekenen met 100 tot wel 120 Watt/m², of maken nodeloos ingewikkelde berekeningen op basis van kubieke meters (m³). Dit is in veruit de meeste gevallen zonde en kan zelfs schadelijk zijn.
Overdimensionering kost niet alleen extra geld bij de aanschaf en neemt meer ruimte in beslag, maar leidt ook tot prestatie- en comfortproblemen:
Het "pendel-effect" (short cycling): Moderne inverters kunnen hun vermogen terugregelen (terugmoduleren), bijvoorbeeld tot 20% of 30% van hun maximale vermogen. Als een unit té groot is gekozen (bijvoorbeeld 3,5 kW voor een kleine kamer), is zelfs het minimale modulatieniveau nog steeds te hoog voor de actuele warmtevraag.
Gevolgen van pendelen: De airco slaat constant aan en uit. Dit veroorzaakt wisselende temperaturen in de kamer, extra slijtage aan de compressor, een hoger energieverbruik bij het opstarten én slechtere ontvochtiging (omdat de koelblokken niet lang genoeg koud blijven om vocht neer te slaan).
Een door Slim Verwarmen geplaatste buitenunit op een Amsterdams plat dak
Natuurkundig bewijs: twee praktijkscenario's
Om te berekenen hoeveel vermogen nodig is, maken we gebruik van de koellastformule. Een airco koelt namelijk geen "luchtmassa", maar vult continu warmteverliezen en vocht op:
Totale koellast = Transmissiewarmte + Zonne-inval + Interne last + Ventilatielast + Condensatielast
Transmissiewarmte (Warmtelek via muren en ramen): De warmte die door muren en het glas heen dringt.
Zonne-inval (Zonnestraling): Directe zon door ramen of opwarming van het platte dak door de zon.
Interne last (Warmte in huis): Lichaamswarmte van personen en de warmte van elektrische apparaten.
Ventilatielast (Warme buitenlucht): Verse buitenlucht die binnenkomt en moet worden afgekoeld.
Condensatielast (Ontvochtigen): De energie die nodig is om waterdamp uit de lucht op te vangen en om te zetten in water.
Laten we twee verschillende kamers van 25 m² doorrekenen op een hete zomerdag in Nederland (midden juni, 13:00 uur 's middags op het piek van de zonne-instraling). We gaan uit van 35 °C buitentemperatuur en een gewenste binnentemperatuur van 21 °C (temperatuurverschil van 14 °C met buiten, en 9 °C met doorgewarmde binnenruimtes van 30 °C).
Scenario A: kamer van 25 m² onder een plat bitumen dak
(Slaapkamer of werkkamer van 5 x 5 meter met een plafondhoogte van 2,5 meter en een raam van 4 m²)
Voor de transmissiewarmte via de wanden, het raam en de vloer hanteren we de volgende specifieke isolatiewaarden (U-waarden):
Dichte buitenmuren (21 m², U = 0,65 W/m²°C): Bij 14 °C temperatuurverschil met buiten lekt er 0,65 × 21 × 14 = 191 Watt naar binnen.
Raam zonder volle zon (4 m² dubbel glas, U = 2,8 W/m²°C): Bij 14 °C temperatuurverschil lekt er 2,8 × 4 × 14 = 157 Watt naar binnen.
Binnenmuren naar aangrenzende kamers (25 m², U = 1,2 W/m²°C): Bij 9 °C temperatuurverschil met doorgewarmde binnenruimtes (30 °C) lekt er 1,2 × 25 × 9 = 270 Watt binnen.
Vloer naar ondergelegen verdieping (25 m², U = 0,9 W/m²°C): Bij 9 °C temperatuurverschil lekt er 0,9 × 25 × 9 = 203 Watt binnen.
De totale transmissiewarmte via muren, raam en vloer komt hiermee uit op 821 Watt (afgerond ca. 825 Watt).
Daarnaast hebben we de zonne-inval via het platte dak rond 13:00 uur, waarbij de zwarte dakbedekking is opgewarmd tot 60 °C. Bij een dakisolatie van U = 0,4 W/m²°C, 25 m² dakoppervlak en 39 °C effectief verschil bedraagt de dakbelasting 0,4 × 25 × 39 = 390 Watt.
Voor de interne warmteproductie van 2 personen rekenen we met 90 Watt per persoon, wat neerkomt op 180 Watt.
Omdat bij dit soort tropische temperaturen iedereen de ramen en deuren gesloten houdt, is de ventilatie beperkt tot minimale naad- en kierinfiltratie. Het afkoelen van deze lucht kost circa 100 Watt.
Tot slot is er de eenmalige condensatielast om de kamer naar 21 °C en 50% luchtvochtigheid te brengen. De airco moet hiervoor eenmalig bijna 1 liter water condenseren (2,13 MJ) en de luchtmassa afkoelen (1,13 MJ). Deze opstartfase duurt ca. 27 minuten. Zodra de kamer droog is, valt deze vochtbelasting weg.
Totaal benodigde continue koellast Scenario A: 825 W + 390 W + 180 W + 100 W = 1495 Watt
Conclusie op het zolder/plat dak scenario: Op het heetste moment van de dag, onder een plat dak en met doorgewarmde binnenruimtes van 30 °C, is een vermogen van 1495 Watt ruim voldoende om de kamer op 21 °C te houden. Onze vuistregel van 80 Watt/m² (2000 Watt) biedt hiermee een comfortabele 25% veiligheidsmarge.
Scenario B: woonkamer van 25 m² op de begane grond met een grote glazen pui (Zuid/West)
(Geen plat dak boven de kamer, maar 8 m² aan grote ramen op het zuidwesten, kamer 5 x 5 x 2,5 m)
Omdat er een verdieping boven deze kamer zit, valt de warmte-inval via het dak volledig weg. Wel lekt er via de binnenwanden en het plafond (wanneer de omliggende ruimtes 30 °C zijn) samen met de gevel en vloer circa 815 Watt aan transmissiewarmte binnen.
Bij gesloten ramen rekenen we ook hier met een minimale infiltratielast van 100 Watt en een interne last van 180 Watt voor 2 personen.
Voor de zonne-inval via de 8 m² glazen pui op het zuidwesten om 13:00 uur (HR++ glas) geldt dat de felle zonnestraling zonder zonwering netto ca. 110 Watt per m² glas aan warmte de woning in straalt. Dit geeft een zonne-inval via het glas van 8 × 110 = 880 Watt.
(Ter vergelijking: met actieve buitenzonwering zoals screens daalt deze glasbelasting direct van 880 Watt naar slechts 200 Watt, waardoor de totale vraag zakt naar 1295 Watt).
Totaal benodigde continue koellast Scenario B (zonder zonwering): 815 W + 880 W + 180 W + 100 W = 1975 Watt
Conclusie op grote ramen zonder zonwering: Zelfs op het heetst van de dag, bij doorgewarmde aangrenzende ruimtes van 30 °C én een grote glazen pui op het zuidwesten zonder zonwering, komt de koellast uit op 1975 Watt (79 Watt/m²). Onze standaard vuistregel van 80 Watt/m² (2000 Watt) sluit dus ook in deze uitdagende situatie aan.
Capaciteit verwarming (voor de winter)
Airco's (lucht-lucht warmtepompen) worden steeds vaker gebruikt als hoofd- of bijverwarming.
Vergelijking met lucht-water warmtepompen: In de installatietechniek wordt voor matig geïsoleerde woningen bij een warmtepomp uitgegaan van maximaal 60 Watt/m² gebouwgebonden transmissieverlies bij de ontwerp-buitentemperatuur (-10 °C).
Transmissieberekening bij -10 °C buiten en +20 °C binnen (30 °C verschil)
Bij een kamer van 25 m² met een totale buitenschil van 75 m² en een isolatiewaarde van Rc = 2,5 m²°C/W (U = 0,4 W/m²°C):
Een veelvoorkomende valkuil is het simpelweg optellen van de maximale capaciteiten van de binnenunits. Het installeren van een 7,5 kW buitenunit leidt in veel gevallen tot een zwaar overgedimensioneerd systeem dat in de deellastfase continu gaat pendelen en onnodig veel stroom verbruikt.
Het concept van gelijktijdigheid
In een woning draaien zelden alle ruimtes tegelijkertijd op 100% van hun maximale capaciteit. Dit noemt men de gelijktijdigheidsfactor.
De 70%-vuistregel: In de praktijk is een buitenunit met een capaciteit van 70% van de som van de binnenunits een goede keuze.
Capaciteit buitenunit = Totale capaciteit van de binnenunits × 0,70
In het bovenstaande voorbeeld: 7,5 kW × 0,70 = 5,25 kW. Een buitenunit van 5,0 kW of 5,2 kW is hier juist gedimensioneerd.
In specifieke situaties kan de buitenunit zelfs gedimensioneerd worden op basis van alleen de grootste ruimte:
Situatie: Een systeem met 2 binnenunits: één in de woonkamer (3,5 kW) en één in de hoofdslaapkamer (2,0 kW).
Gebruikspatroon: De woonkamer wordt overdag en 's avonds gebruikt. De slaapkamer wordt pas ingeschakeld als de woonkamer uit gaat.
Advies: Omdat de gelijktijdigheid vrijwel nul is, kan volstaan worden met een lichte buitenunit (bijvoorbeeld 3,5 kW). Deze kan het maximale vermogen leveren aan de ruimte die op dat moment koeling vraagt, zonder dat het systeem in deellast hoeft in te boeten op efficiëntie.
Samenvatting voor snel advies
Type bepaling
Vuistregel
Opmerking
Binnenunit per ruimte
80 W/m²
Voldoende voor koelen (zowel bij platte daken als bij grote ramen) én verwarmen. Berekend op oppervlakte, niet volume.
Multisplit buitenunit
70% van de som
Voorkomt overdimensionering en pendelen van de compressor.
Dag/nacht scheiding
Grootste ruimte + marge
Bijvoorbeeld woonkamer overdag vs. slaapkamer 's nachts.
Veelgestelde vragen over airco capaciteit en installatie
Wanneer heeft een airco 3-fasen stroom (krachtstroom) nodig?
+
Veruit de meeste single-split airco’s en standaard multisplit-systemen in woningen werken op een normale 1-fase aansluiting (230V).
Een 3-fasen aansluiting (400V / krachtstroom) is pas nodig bij zeer grote multisplit buitenunits of commerciële VRF/VRV-systemen met een koelvermogen vanaf ongeveer 8,0 tot 10,0 kW (meestal bij 4 tot 5 zware binnenunits op één buitenunit). Boven dit vermogen zou de stroomsterkte op één enkele fase te hoog worden (boven de standaard 16 Ampère zekering), waardoor de elektrische belasting over drie fasen verdeeld moet worden.
Heeft een airco een eigen groep in de meterkast nodig?
+
In de praktijk is het antwoord afhankelijk van het verschil tussen het elektrische verbruik en de koelcapaciteit, én van de richtlijnen die je volgt:
Wat fabrikanten adviseren (bijv. Daikin): Fabrikanten adviseren uit voorzorg vrijwel altijd om iedere airco op een eigen, dedicated groep aan te sluiten. Dit voorkomt garantiediscussies, storingen door EMC-invloeden en het ongewenst uitslaan van de zekering bij piekmomenten.
Wat de NEN 1010 norm eist: Volgens de Nederlandse installatienorm NEN 1010 is een eigen eindgroep pas verplicht voor vast opgestelde toestellen met een elektrisch opgenomen vermogen (aansluitwaarde) van meer dan 2,0 kW (2000 Watt).
Verschil tussen koelcapaciteit en stroomverbruik: Omdat een airco een efficiënte warmtepomp is, ligt het elektrische verbruik veel lager dan het koelvermogen. Een airco met een koelcapaciteit van 2,5 kW of 3,5 kW verbruikt elektrisch gemiddeld slechts tussen de 0,6 kW en 1,1 kW.
In de praktijk: Pas bij grote single-splits of multisplit-buitenunits met een koelcapaciteit van circa 6,0 tot 7,0 kW of meer, overschrijdt de elektrische piekbelasting de grens van 2,0 kW. Vanaf die capaciteit is een eigen groep volgens de NEN 1010 formeel verplicht.
Conclusie: Een lichte single-split airco (tot ca. 5,0 kW koelcapaciteit) mag volgens de NEN 1010 formeel op een bestaande, weinig belaste groep worden bijgeplaatst. Vanwege de eisen van topfabrikanten en om overbelasting te voorkomen (wanneer op dezelfde groep bijvoorbeeld gelijktijdig een stofzuiger wordt gebruikt), blijft een eigen groep verreweg de beste keuze.
Kan een multisplit airco tegelijkertijd koelen én verwarmen?
+
Nee, een standaard huishoudelijke multisplit airco kan dat niet.
Een multisplit buitenunit werkt met één koudemiddelcircuit. Het systeem kan op elk gegeven moment maar één modus actief hebben: óf alle ingeschakelde binnenunits koelen, óf alle ingeschakelde binnenunits verwarmen.
Als iemand in de woonkamer de airco op koelen zet en iemand in de slaapkamer probeert te verwarmen, geeft de laatst ingeschakelde binnenunit een storingsmelding of blijft deze in stand-by staan. Opmerking: Er bestaan wel commerciële 3-pijps warmteterugwinningssystemen (VRF) die gelijktijdig kunnen koelen en verwarmen, maar deze worden vanwege de hoge kosten en complexiteit niet in woningen toegepast.
Zijn er situaties waarin een multisplit wel gedimensioneerd moet worden op 100% van de som van de binnenunits?
+
Ja, de 70%-gelijktijdigheidsregel is de norm voor reguliere woonhuizen. Er zijn echter specifieke situaties waarin de buitenunit wél op 100% van de totale binnenunitcapaciteit gedimensioneerd moet worden:
Zakelijke of commerciële toepassingen: Kantoren, winkels, serverruimtes of vergaderzalen waar gegarandeerd álle ruimtes gedurende de hele werkdag gelijktijdig op volle belasting koelen.
Woningen zonder scheiding in leefpatroon: Situaties waarin bijvoorbeeld zowel de woonkamer, een thuiswerkkantoor als een zolderruimte permanent intensief en gelijktijdig gebruikt en gekoeld worden op het heetst van de dag.
Hoofdverwarming in de winter: Als het multisplit-systeem dient als de enige warmtebron in huis tijdens een strenge vorstperiode (-10 °C), vraagt elke ruimte gelijktijdig continue warmte om de woning op temperatuur te houden. In dat geval mag de buitenunit niet te licht gekozen worden.
